Een zaak tegen twee Israëliërs en twee Grieken die naar verluidt betrokken zijn bij het op de markt brengen van de Predator-spionagesoftware, zal worden behandeld door een laaggeplaatste rechter in Griekenland. De hoorzitting is de nieuwste ontwikkeling in een schandaal dat bekend staat als ‘Griekenland’s Watergate’, waarbij spyware en de nationale inlichtingendienst zich richtten op de mobiele telefoons van ministers, hoge militaire officieren, rechters en journalisten. Premier Kyriakos Mitsotakis heeft de situatie een schandaal genoemd, maar er zijn geen overheidsfunctionarissen aangeklaagd vanwege beschuldigingen dat de regering probeert de feiten te verdoezelen.
Het schandaal kreeg in de zomer van 2022 publieke aandacht. Nikos Androulakis, leider van de socialistische Pasok-partij en destijds lid van het Europees Parlement, werd door IT-experts van het EU-Parlement geïnformeerd dat hij een kwaadaardig sms-bericht had ontvangen van een onbekende afzender met daarin de Predator-spyware. Predator, op de markt gebracht door het in Athene gevestigde bedrijf Intellexa, heeft toegang tot de berichten, camera en microfoon van een apparaat. De kwestie escaleerde toen Androulakis ook ontdekte dat hij om “nationale veiligheidsredenen” was gevolgd door de Griekse Nationale Inlichtingendienst (EYP).
In de zomer van 2019, een maand na zijn aantreden, had premier Mitsotakis het EYP rechtstreeks onder zijn eigen toezicht geplaatst. Door de gevolgen van de onthullingen uit 2022 werd zijn regering het centrum van de crisis. Het hoofd van EYP, Panagiotis Kontoleon, nam ontslag, evenals de topassistent en neef van de premier, Grigoris Dimitriadis, die de contactpersoon was tussen het EYP en het kantoor van de premier.
Uit onderzoek van de Griekse gegevensbeschermingsautoriteit is gebleken dat Predator is gebruikt bij pogingen om ten minste 87 mensen in de val te lokken. Van deze personen werden er 27 tegelijkertijd gecontroleerd door de EYP, een lijst waarop ook ministers en hoge militaire officieren stonden. De regering heeft volgehouden dat deze overlap toeval was en beweerde dat geen enkele overheidsinstantie ooit Predator had gebruikt, aangezien het destijds illegaal was in Griekenland. Een wet uit 2022 heeft sindsdien het gebruik van dergelijke surveillancesoftware door de staatsveiligheid onder strikte voorwaarden gelegaliseerd.
Vragen blijven onbeantwoord, omdat de regering niet heeft uitgelegd waarom haar geheime diensten luitenant-generaal Konstantinos Floros, de chef van de Generale Staf van de Nationale Defensie, of Kostis Hatzidakis, een toenmalig kabinetslid dat nu vice-president van de regering is, bespioneerden. Nadat het schandaal uitbrak, keurde de regering een nieuwe wet inzake de vertrouwelijkheid van communicatie goed. De wet voegt waarborgen toe voor de rechtshandhaving, maar is bekritiseerd omdat het verhindert dat burgers iets leren als ze voorheen onder toezicht stonden.
De regering kreeg ook kritiek vanwege haar aanpak van het onderzoek, dat werd geïntensiveerd nadat de autoriteiten maanden na het begin van het schandaal een inval deden in de kantoren van Intellexa in Athene, maar met lege handen vertrokken. Christos Rammos, destijds een voormalig senior rechter en voorzitter van de Griekse Autoriteit voor Communicatiebeveiliging en Privacy (ADAE), speelde een centrale figuur bij het blootleggen van de feiten. Hij vertelde de BBC dat hij met aanzienlijke obstakels werd geconfronteerd: “In Griekenland kan het politieke systeem geen onafhankelijke autoriteiten tolereren, de zogenaamde checks and balances op de macht. De afluisteraffaire was een traumatische ervaring voor onze democratie. Ik werd onderworpen aan persoonlijke aanvallen. Het was een openlijke oorlog.”
Het schandaal trok internationale aandacht, aangezien een van de eerste bekende slachtoffers, Nikos Androulakis, lid van het Europees Parlement was. Het Europees Parlement heeft een speciale onderzoekscommissie ingesteld om het gebruik van Pegasus en gelijkwaardige spyware (PEGA) te onderzoeken. De rapporteur, voormalig Europarlementariër Sophie in ‘t Veld, vertelde de BBC dat de Griekse regering “elke mogelijke poging heeft gedaan om de waarheid te verbergen. Ze hebben op elk moment medewerking geweigerd.”
In ’t Veld gaf ook commentaar op de bredere effecten van de spyware. “Het hele spyware-gedoe is niet iets dat je op zichzelf kunt zien. Het speelt zich niet af in een vacuüm. Het wordt gebruikt om kritische stemmen het zwijgen op te leggen. Het wordt gebruikt om kritisch onderzoek te onderdrukken. Maar de schade is al aangericht; het heeft een huiveringwekkend effect gehad.” Ze deelde een recent gesprek om het klimaat van angst te illustreren en zei dat een vriendin die ook onderzoek deed naar spyware tegen haar zei: “‘Ik kan er niet zeker van zijn dat mijn telefoon veilig is voor de Griekse overheid’ – vrij letterlijk.”
